Startupy
Adrianna Krzysztofik
Adrianna Krzysztofik
26 czerwca 2023

Umowa inwestycyjna w startupie – czym jest i co powinna zawierać

Umowa inwestycyjna to kluczowy dokument dla każdego startupu, który szuka finansowego wsparcia. Na początek należy podkreślić, że w żadnych przepisach nie ma określonej jasnej  i klarownej definicji umowy inwestycyjnej. Tytuł ten powstał na przestrzeni lat, kiedy start-upy dopiero zaczynały swoją przygodę na rynku polskim.

Sprawdź również: obsługa prawna dla startupów

 

Definicja umowy inwestycyjnej

Umowa inwestycyjna określa zasady, na jakich inwestor przekazuje pieniądze do Twojego startupu. Jest to formalne porozumienie między założycielem startupu a inwestorem, bądź inwestorami i które jasno określa, co każda ze stron dostaje i jakie ma obowiązki.

Jak każdy dokument prawny, również umowa inwestycyjna zawiera w swojej konstrukcji kluczowe elementy.

Ważne elementów umowy inwestycyjnej w biznesie:

  • Strony umowy: Określenie stron biorących udział w inwestycji – zazwyczaj są to założyciele startupu oraz inwestorzy (indywidualni lub instytucjonalni).
  • Przedmiot inwestycji: Szczegółowe określenie, w co inwestor wkłada swój kapitał, czyli opis działalności startupu i jego celów biznesowych.
  • Kwota inwestycji: Dokładna kwota, którą inwestor zobowiązuje się zainwestować w startup, oraz warunki, na jakich zostaną przekazane środki.
  • Wycena firmy: Ustalenie wartości firmy przed inwestycją (pre-money valuation) oraz po inwestycji (post-money valuation).
  • Struktura udziałów: Określenie, jaki procent udziałów w firmie otrzyma inwestor w zamian za swój kapitał oraz jaka jest struktura kapitałowa spółki.
  • Warunki płatności: Szczegółowe zasady dotyczące harmonogramu przekazywania środków przez inwestora.
  • Prawa i obowiązki stron: Dokładne określenie, jakie prawa mają inwestorzy i założyciele oraz jakie obowiązki spoczywają na obu stronach.
  • Klauzule ochronne: Mechanizmy zabezpieczające interesy inwestorów, takie jak prawo pierwszeństwa, klauzule tag-along, nakaz działalności operacyjnej czy preferencje dotyczące likwidacji
  • Warunki wyjścia: Określenie sytuacji, w których inwestor może sprzedać swoje udziały oraz procedur związanych z wyjściem z inwestycji.
  • Zasady kontroli: Prawa inwestorów do monitorowania działalności firmy, w tym prawo do dostępu do informacji finansowych, audytów i mianowania członków zarządu.
  • Warunki wyjścia: Określenie sytuacji, w których inwestor może sprzedać swoje udziały lub wycofać się z inwestycji.

Czym dokładnie i jakie są najczęściej spotykane klauzule umowy inwestycyjnej dla startupów?

Ochrona inwestora w umowie inwestycyjnej jest kluczowa dla zabezpieczenia kapitału i zapewnienia inwestorowi wpływu na rozwój firmy. Poprzez odpowiednie klauzule i zawierane w umowie inwestycyjnej inwestorzy mogą skutecznie chronić swoje interesy i minimalizować ryzyka związane z inwestycją.

 

Prawo pierwszeństwa (right of first refusal)

Jest to klauzula, która daje wspólnikom pierwszeństwo zakupu udziałów, jeśli jeden z nich zechce je sprzedać. Oznacza to, że zanim udziały trafią do zewnętrznego nabywcy, muszą być najpierw zaoferowane pozostałym wspólnikom na tych samych warunkach.

Prawo pierwszeństwa – jak to działa?

  1. Oświadczenie o zamiarze sprzedaży: Wspólnik, który chce sprzedać swoje udziały, musi poinformować o tym pozostałych wspólników, podając kluczowe szczegóły transakcji (nabywca, cena, liczba udziałów, termin płatności, itp.).
  2. Decyzja wspólników: Pozostali wspólnicy mają określony czas na podjęcie decyzji:
    • Mogą zaakceptować warunki i kupić udziały.
    • Mogą zrzec się prawa pierwszeństwa.
    • Mogą nie podjąć żadnych działań – wtedy po określonym terminie prawo pierwszeństwa wygasa.

Ważne aspekty

  • Brak regulacji ustawowej: Prawo pierwszeństwa nie jest określone w żadnej ustawie, więc musi być szczegółowo opisane w umowie wspólników i umowie spółki.
  • Dokładne warunki: Umowa powinna precyzyjnie określać, jak działa prawo pierwszeństwa, aby uniknąć nieporozumień.

Po co i dlaczego w umowie zamieszcza się takie postanowienia? Dzięki nim pomysłodawca może zapobiec wejściu niepożądanego inwestora do spółki. Dla inwestora oznacza to kontrolę nad składem osobowym spółki (choć dodajmy, że i tak w większości przypadków założycieli obowiązuje również lock-up) – jeśli jeden z pomysłodawców zdecyduje się wycofać, istnieje możliwość odkupienia jego udziałów.

 

Klauzula drag-along

Jest to standardowy element w umowach między inwestorami a startupami. Pozwala ona inwestorowi, jako uprzywilejowanemu wspólnikowi, wymusić na pozostałych wspólnikach sprzedaż ich udziałów wybranemu nabywcy, gdy inwestor zgłasza chęć sprzedaży swoich udziałów.

Klauzula drag-along – jak to działa?

W praktyce oznacza to, że inwestor może wymusić sprzedaż proporcjonalnej części udziałów innych wspólników, zgodnie z proporcją jego własnej sprzedaży. Na przykład, jeśli inwestor sprzedaje 50% swoich udziałów, może zażądać, aby inni wspólnicy sprzedali 50% swoich udziałów.

Ta klauzula zabezpiecza interesy inwestora przy wyjściu kapitałowym, co jest kluczowe dla jego strategii inwestycyjnej. Usunięcie klauzuli drag-along jest prawie niemożliwe, dlatego przedsiębiorca powinien skupić się na negocjacji jej warunków, takich jak termin, po którym można ją uruchomić, czy prawo do oceny wartości rynkowej udziałów.

 

Klauzula tag-along

Jest to odwrotność klauzuli drag-along. Pozwala wspólnikom, którzy nie skorzystali z prawa pierwszeństwa, dołączyć do sprzedaży udziałów przez innego wspólnika. Innymi słowy, jeśli jeden ze wspólników zamierza sprzedać swoje udziały, pozostali wspólnicy mają prawo zażądać, aby nabywca kupił także ich udziały na tych samych warunkach.

W praktyce oznacza to, że osoba trzecia, która chce nabyć udziały od jednego wspólnika, musi złożyć identyczną ofertę pozostałym wspólnikom. Umowa spółki szczegółowo określa terminy i warunki, na jakich wspólnicy i nabywca muszą się poruszać.

 

Nakaz wyłączności operacyjnej

Jest to zapis, który jest często kluczowy dla inwestorów, ale może budzić kontrowersje wśród pomysłodawców startupów, szczególnie tych, którzy traktują startupy jako styl życia. Dla nich takie ograniczenie może wydawać się niesprawiedliwym postanowienie uderzającym w ich przedsiębiorczość i wolność chociaż w rzeczywistości chroni ono interesy inwestora i jest zrozumiałym postanowieniem w umowie inwestycyjnej. Inną odmianą nakazu wyłączności operacyjnej (choć rzadziej spotykaną) jest nakaz działalności operacyjnej, gdzie wskazuje się zakres działalności założyciela i odstępstwa od wyłączności operacyjnej.

Czym jest nakaz wyłączności operacyjnej?

Klauzula ta zobowiązuje pomysłodawców start-upu do pełnego zaangażowania w spółkę, w którą inwestor zainwestował, co oznacza zakaz prowadzenia innej działalności zawodowej przez określony czas. To zabezpieczenie ma na celu zapewnienie, że pomysłodawcy będą w pełni skoncentrowani na rozwoju firmy.

Nie oznacza to jednak całkowitego zablokowania innych aktywności. Warto podczas negocjacji poinformować inwestora o innych projektach, którymi się zajmujecie. Jeśli inwestor uzna, że nie będą one kolidować z waszymi obowiązkami wobec spółki, może wyrazić zgodę na ich kontynuowanie. Taką zgodę należy zapisać w umowie.

Dlaczego nakaz wyłączności operacyjnej jest ważny?

Inwestorzy często inwestują w startupy nie tylko ze względu na pomysł, ale również ze względu na zespół. Pełne zaangażowanie kluczowych osób jest więc dla nich bardzo istotne. Nakaz wyłączności operacyjnej daje inwestorom pewność, że pomysłodawcy są w pełni zaangażowani w rozwój firmy, co zwiększa szanse na sukces całego przedsięwzięcia.

 

Vesting

Vesting to mechanizm polegający na stopniowym uwalnianiu udziałów pomysłodawców rozciągnięty w określonym czasie. Ma na celu zabezpieczenie interesów inwestorów, aby zapobiec sytuacji, w której pomysłodawcy opuszczają firmę wkrótce po otrzymaniu pełnego pakietu udziałów, lub po kilku miesiącach stwierdzą, że chcą zaangażować się w inny projekt lub po prostu zaprzestać działalności operacyjnej na rzecz spółki. Vesting zapewnia, że pomysłodawcy pozostaną zaangażowani w rozwój spółki przez ustalony okres. W Polsce, ze względów formalnoprawnych obowiązuje reverse-vesting.

Jak działa reverse-vesting?

Reverse-vesting w Polsce działa na zasadzie stopniowego nabywania pełni praw udziałowych do już posiadanych udziałów. Pomysłodawca objęty tą klauzulą posiada już udziały i w przypadku niespełnienia określonych warunków opisanych w umowie inwestycyjnej –  udziały te są mu zabierane. Z punktu widzenia tej klauzuli istotne jest aby wskazać Cliff period, terminy i zasady „uwalniania udziałów”, szczegółowe warunki zdarzenia odejścia i mechanizmy działania przymusowego odkupu.

Dlaczego vesting jest ważny?

Vesting jest kluczowym mechanizmem motywacyjnym, który zapewnia, że pomysłodawcy pozostaną zaangażowani w rozwój firmy przez dłuższy czas, a projekt nie zostanie porzucony po krótkim czasie, a stopniowe przyznawanie pełni praw udziałowych motywuje pomysłodawców do ciągłej pracy na rzecz spółki. Wiedząc, że ich udziały są uwalniane stopniowo, pomysłodawcy mają silniejszą motywację, aby przyczynić się do rozwoju firmy.

 

Klauzula preferencji likwidacyjnej (liquidation preference)

Jest to kolejna klauzula, która jest kluczowym elementem umowy inwestycyjnej i oznacza preferowane warunki wyjścia kapitałowego, który chroni interesy inwestorów. Zapewnia ona inwestorowi priorytet w odzyskaniu zainwestowanych środków w przypadku sprzedaży spółki lub jej likwidacji.

Jak działa klauzula liquidation preference?

Głównym celem tej klauzuli jest zagwarantowanie, że inwestor otrzyma minimalnie sumę zainwestowanych środków, zanim jakiekolwiek pozostałe środki zostaną podzielone między innych udziałowców. Oznacza to, że inwestor ma pierwszeństwo w odzyskaniu kapitału, niezależnie od struktury właścicielskiej spółki czy kwoty uzyskanej za sprzedaż firmy.

Dlaczego klauzula liquidation preference jest ważna?

Klauzula preferencji likwidacyjnej jest istotna, ponieważ minimalizuje ryzyko inwestora. Dzięki niej inwestor ma pewność, że w przypadku niepowodzenia biznesu, przynajmniej odzyska zainwestowany kapitał. Jest to szczególnie ważne w startupach, gdzie ryzyko niepowodzenia jest stosunkowo wysokie.

Klauzula liquidation preference przyjmuje zazwyczaj jedną z trzech form:

  1. full participation liquidation preference – pełna kwota gwarantowana.
  2. capped / partial participation liquidation preference – kwota gwarantowana z ograniczeniem.
  3. non-participating liquidation preference – kwota gwarantowana przy likwidacji.

 

Lock-up

Jest to kluczowy element wielu umów inwestycyjnych, który zobowiązuje strony do niezbywania swoich udziałów przez określony czas. Jest to postanowienie korzystne zarówno dla inwestorów, jak i pomysłodawców, zapewniające stabilność i pewność w okresie wczesnego rozwoju spółki. Dla pomysłodawców klauzula lock-up stanowi zabezpieczenie, że inwestorzy nie wycofają się z inwestycji zbyt szybko i nie odsprzedadzą swoich udziałów innemu inwestorowi. Taka stabilność kapitału jest kluczowa na wczesnym etapie rozwoju firmy, kiedy każda zmiana w strukturze właścicielskiej może mieć poważne konsekwencje. Z perspektywy inwestora, lock-up zapewnia, że pomysłodawcy są zaangażowani i wierzą w swój projekt na tyle, że nie zdecydują się go porzucić w krótkim czasie. Dzięki temu inwestor ma większą pewność, że zespół założycielski jest oddany realizacji strategii i celów biznesowych, co zwiększa szanse na sukces przedsięwzięcia.

 

Prawa i obowiązki w umowie inwestycyjnej startupu

Prawa i obowiązki w umowie inwestycyjnej są kluczowe dla zapewnienia harmonijnej współpracy między inwestorami a pomysłodawcami. Jasno określone zasady pomagają uniknąć nieporozumień i konfliktów, umożliwiając obu stronom skupienie się na realizacji wspólnych celów. Dobrze skonstruowana umowa inwestycyjna jest fundamentem, na którym można budować trwałe i owocne partnerstwo, prowadzące do sukcesu startupu.

Prawa inwestora startupu

  1. Prawo do informacji: Inwestorzy mają prawo do regularnego otrzymywania raportów finansowych i operacyjnych. Dzięki temu mogą monitorować kondycję finansową firmy i jej postępy w realizacji celów biznesowych.
  2. Prawo do udziału w decyzjach strategicznych: W zależności od ustaleń, inwestorzy mogą mieć prawo głosu w kluczowych decyzjach dotyczących działalności firmy, takich jak zmiany w zarządzie, nowe emisje akcji, fuzje i przejęcia, czy zmiana strategii biznesowej.

Obowiązki inwestora startupu

  1. Zobowiązanie finansowe: Inwestor musi dostarczyć uzgodnione środki finansowe w określonych terminach i zgodnie z warunkami umowy inwestycyjnej.
  2. Wsparcie i doradztwo: Inwestorzy często zobowiązują się do aktywnego wspierania startupu poprzez dostarczanie wiedzy eksperckiej, kontaktów biznesowych i doradztwa strategicznego.

Prawa pomysłodawców i obowiązki (founderów)

  1. Zaangażowanie operacyjne: Pomysłodawcy aktywnie uczestniczą w zarządzaniu firmą i realizują jej cele biznesowe.
  2. Transparentność i raportowanie: Pomysłodawcy muszą regularnie dostarczać inwestorom aktualne informacje o stanie finansowym i operacyjnym firmy, co umożliwia inwestorom monitorowanie postępów.
  3. Zachowanie poufności: Pomysłodawcy są zobowiązani do zachowania poufności w odniesieniu do wrażliwych informacji biznesowych i strategii firmy, co chroni interesy wszystkich udziałowców.

Do dodatkowych postanowień, które znajdziesz w umowie inwestycyjnej należą:

  1. Warunki zatrudnienia założyciela
  2. Odpowiedzialność założycieli, czyli zapewnienia i oświadczenia
  3. Zakaz konkurencji dla założyciela
  4. Zakaz konkurencji dla inwestora (rzadziej spotykany)
  5. Klauzula anti-dilution

 

Jak negocjować umowę inwestycyjną w startupie

Negocjowanie umowy inwestycyjnej w startupie to kluczowy etap rozwoju młodej firmy. Proces ten wymaga umiejętności i wiedzy zarówno od założycieli startupu, jak i od inwestorów. Istotne jest, aby obie strony były dobrze przygotowane i znały swoje priorytety.

Oto kilka wskazówek, jak skutecznie negocjować umowę inwestycyjną w startupie:

  1. Przygotowanie do negocjacji: Przed przystąpieniem do negocjacji, założyciele powinni dokładnie zrozumieć potrzeby i oczekiwania inwestorów. Warto stworzyć szczegółowy biznesplan i być gotowym na odpowiedzi na wszelkie pytania dotyczące strategii rozwoju firmy.
  2. Elastyczność i kompromis: Obie strony muszą być gotowe do kompromisów. Negocjacje to proces, w którym należy znaleźć wspólny grunt, który zadowoli zarówno inwestorów, jak i założycieli.
  3. Profesjonalne wsparcie: Warto skorzystać z usług profesjonalistów którzy mają doświadczenie w negocjowaniu umów inwestycyjnych.

Warto podkreślić, że transparentność i otwartość w komunikacji budują zaufanie, fundament każdej udanej współpracy. Dobra komunikacja pozwala obu stronom lepiej zrozumieć swoje oczekiwania i potrzeby, co jest kluczowe dla osiągnięcia porozumienia.

Przedsiębiorcy powinni również pamiętać o pewnej asymetrii w negocjacjach – inwestorzy często mają duże doświadczenie i wsparcie różnych specjalistów. Aby wyrównać szanse, warto mieć po swojej stronie kogoś doświadczonego, kto zna szczegóły umów inwestycyjnych i umów spółek, już na etapie rozmów.

Podziel się

Artykuły

Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie

Zapisz się do naszego newslettera

facebook twitter linkedin search-icon close-icon